Typy układu przestrzennego
Tradycyjny zajezdnia
składa się z budynku obsługi pasażerów (zwanego tu budynkiem recepcyjnym), kompleksu peronów i torów i towarzyszących im urządzeń i budowli służących obsłudze ruchu kolejowego. W układzie przestrzennym dworca zasadnicze znaczenie mają dwójka
pierwsze danie elementy.
Almelo (Holandia): w zasadzie zajezdnia
przelotowy, lecz ma dwójka
tory ślepe
Rozróżnia się trzy podstawowe typy dworców do wnętrza aspekcie układu torowego:
- dworce przelotowe, z torami przelotowymi, to jest wybiegającymi ze stacji w środku dwóch przeciwnych kierunkach. Budynek recepcyjny umiejscowiony jest zazwyczaj po jednej stronie torów. Niektóre dworce przesiadkowe mają przeważający
budynek recepcyjny zlokalizowany
na obszernym peronie środkowym (np. Koluszki);
- Specyficzną odmianą dworca przelotowego są dworce węzłowe z budynkiem recepcyjnym położonym w widłach pośród peronami dwóch łączących się linii kolejowych (np. Ruda Chebzie, naczelny zajezdnia
Łódź Kaliska).
- dworce czołowe, z torami zakończonymi ślepo;
- dworce przelotowo-czołowe - gatunek mieszany, w którym proporcja torów jest przelotowa, a część czołowa, np. Opole Główne. Zazwyczaj poszczególne typy torów tworzą w przestrzeni osobne zespoły, związane z obsługą poszczególnych linii bądź grup pociągów.
W układzie pionowym dworce mogą zaliczać się
do następujących typów:
- dworzec z peronami oraz budynkiem recepcyjnym położonymi na jednym poziomie - wariant najprostszy i najstarszy. W przypadku dworca czołowego budynek recepcyjny prawdopodobnie znajdować się z jednej strony torów (dworce małe, np. Łódź Fabryczna), dwóch stron (typowe duże dworce czołowe pierwszej generacji, np. największej rangi zajezdnia
Kraków; upragniony ze względów urbanistycznych szyk dworców przelotowych) to znaczy
z trzech stron torów (typowe duże dworce czołowe drugiej generacji, np. Paris-Est zanim
rozbudową);
- dworzec z peronami położonymi z okładem
poziomem terenu. Wówczas funkcje obsługi podróżnych prawdopodobnie sprawować stopień
wobec
peronami (np. Berlin Alexanderplatz albo, tradycyjnie, dostawiony z boku innymi słowy od czasu czoła budynek recepcyjny (np. teraźniejszy Wrocław Główny);
- dworzec z peronami położonymi poniżej poziomem terenu, w wykopie innymi słowy w tunelu. Wówczas funkcje recepcyjne przypadkiem piastować budynek skierowany przeszło peronami (klasyczny przypadek
z peronami w wykopie to Hamburg Hauptbahnhof, z peronami w tunelu - Warszawa Centralna);
- dworzec z peronami położonymi na różnych poziomach w układzie krzyżującym się - tzw. dworzec krzyżowy bądź (z niemieckiego) "dworzec wieżowy". Termin ten stosuje się w przypadku, jak obie grupy torów są porównywalnej wielkości i znaczenia (w Polsce przykładem tego typu jest zajezdnia
w środku Kostrzynie);
- dworzec z peronami położonymi na różnych poziomach w układzie równoległym. Rozwiązanie to stosuje się zwykle z braku miejsca na rozbudowę (np. Ueno w środku Tokio).
Specyficznym rozwiązaniem dworca przelotowego był uporządkowanie
jednostronny, stosowany oryginalnie na niektórych dworcach kolei Great Western w Anglii. Obejmował mąż dwójka
bliźniacze budynki recepcyjne zbudowane w jednej linii po stronie miasta – każdy z osobna
z nich obsługiwał jeden trend
ruchu; ażeby przyuważyć się prosto z mostu wobec
"swoim" budynku dworcowym, pociągi przejeżdżały wskroś
rozjazd krzyżowy zlokalizowany pośród nimi.
Rzadko spotykanym rozwiązaniem uprzedni też dworce czołowe z dwoma zespołami torów rozdzielonymi wskroś
budynek recepcyjny, ukształtowany jako znak alfabetyczny
"T" (np. główny Versailles Rive Droite) innymi słowy leżące "E" (pierwszy Stuttgart Central-Bahnhof).